
بیماریهای ناحیه مقعد، از جمله شقاق (فیشر) و بواسیر (هموروئید)، از شایعترین مشکلاتی هستند که زندگی روزمره بسیاری از افراد را تحتتأثیر قرار میدهند. درد، سوزش، خارش، خونریزی و احساس ناراحتی هنگام نشستن از علائم مشترک این دو بیماری است.
درمان این مشکلات به مرحلهی بیماری بستگی دارد؛ در مراحل اولیه، تغییر رژیم غذایی، مصرف فیبر و استفاده از پمادهای موضعی میتواند بسیار مؤثر باشد.
پمادها با کاهش التهاب، بهبود گردش خون در ناحیه، تسکین درد و کمک به ترمیم زخم، نقش مهمی در درمان غیرجراحی دارند.
در این مقاله، به معرفی و بررسی علمی پمادهای مفید برای درمان شقاق و بواسیر میپردازیم تا کاربران بتوانند با آگاهی بیشتری از محصولات دارویی استفاده کنند.

شقاق یا فیشر مقعدی، در واقع ترک یا زخم کوچک در دیواره داخلی مقعد است که معمولاً بهدلیل یبوست مزمن، دفع مدفوع سفت یا التهاب ایجاد میشود. درمان زودهنگام با پمادهای مناسب، از مزمن شدن زخم جلوگیری میکند و نیاز به جراحی را کاهش میدهد.
در ادامه، بهترین و رایجترین پمادهای مورد استفاده برای شقاق را معرفی میکنیم:
یکی از مؤثرترین داروها برای درمان شقاق مزمن است. نیفدیپین با شل کردن عضلات مقعد، جریان خون را افزایش میدهد و باعث ترمیم سریعتر زخم میشود.
مزایا:
نحوه استفاده: دو تا سه بار در روز، مقدار کمی از پماد روی ناحیه مقعد (ترجیحاً بعد از حمام یا اجابت مزاج) مالیده شود. در برخی داروخانهها ترکیب نیفدیپین با لیدوکائین (بیحسکننده موضعی) تهیه میشود که اثر تسکینی بیشتری دارد.
یکی از اولین داروهای تأییدشده برای شقاق مزمن است. این پماد با گشاد کردن عروق ناحیه مقعد، فشار عضله اسفنکتر را کاهش میدهد و باعث بهبود جریان خون در زخم میشود.
مزایا:
عوارض احتمالی: ممکن است در برخی بیماران سردرد یا افت فشار موقت ایجاد کند؛ به همین دلیل معمولاً پزشک مقدار مصرف را کنترل میکند.
پمادی مشابه نیفدیپین، اما با تحمل بهتر برای برخی بیماران. دیلتیازم نیز از دستهی داروهای کاهنده فشار عضله اسفنکتر است و در ترمیم زخم نقش مهمی دارد.
ویژگیها:
اگرچه نام آن بواسیر را تداعی میکند، اما بسیاری از ترکیبات این پماد (مانند زینک اکساید، لیدوکائین و عصاره فندق افسونگر) در کاهش التهاب و سوزش شقاق نیز مؤثر است.
ترکیبات رایج:
پماد ساده اما مفیدی است که با ایجاد لایه محافظ روی زخم، از تماس آن با مواد تحریککننده جلوگیری میکند. زینک اکساید خاصیت ضدالتهابی و ضدباکتریایی ملایمی دارد و برای مراحل اولیه شقاق توصیه میشود.
در صورتی که زخم شقاق عفونی شده باشد یا ترشحات بدبو وجود داشته باشد، پزشک ممکن است پماد آنتیبیوتیک تجویز کند. این پمادها باید فقط با نسخه پزشک استفاده شوند تا از مقاومت دارویی جلوگیری شود.

برخی ترکیبات طبیعی مانند آلوئهورا، عصاره کالاندولا (گل همیشهبهار) و بابونه نیز در کاهش التهاب و تسریع بهبود مؤثر هستند. پمادهای گیاهی برندهایی مثل Seagull، دکتر ژیلا و باریج در بازار موجودند و معمولاً در موارد خفیف کاربرد دارند.
بواسیر، متورم شدن یا بیرونزدگی رگهای ناحیه مقعد است که میتواند داخلی یا خارجی باشد. پمادهای ضدهموروئید به کاهش التهاب، خارش، درد و خونریزی کمک میکنند و در موارد خفیف تا متوسط نقش کلیدی در درمان دارند.
در ادامه، مؤثرترین و رایجترین پمادهای درمان بواسیر را معرفی میکنیم:

یکی از پرمصرفترین پمادها برای تسکین سریع علائم بواسیر است. این دارو ترکیبی از چند ماده ضدالتهاب، قابض و بیحسکننده دارد.
ترکیبات مهم:
مزایا:
محصولی گیاهی و ساخت ایران که حاوی ترکیبات طبیعی مانند عصاره مورد (Myrtus communis) است. دارای خواص ضدالتهاب، ضدباکتری و قابض بوده و در درمان بواسیر و حتی شقاق نیز مؤثر است.
ویژگیها:
پماد دکتر ژیلا ترکیبی از عصارههای گیاهی مانند بابونه، کالاندولا، آلوئهورا و آلانتوئین است. این پماد با خاصیت ضدخارش و ضدالتهاب، به کاهش درد و ترمیم سریعتر بافت کمک میکند.
مزایا:
برخی پزشکان از ترکیب این پماد با شیاف هموروئید برای اثر بهتر استفاده میکنند. اثر اصلی آن در کاهش تورم و درد هموروئید خارجی است و بهدلیل ترکیبات گیاهی، تحمل خوبی دارد.
اگر درد یا سوزش شدید باشد، استفاده از پماد لیدوکائین میتواند تسکین فوری ایجاد کند. این پماد اثر درمانی مستقیم بر بواسیر ندارد، اما برای کاهش علائم حاد بسیار مفید است.
نکته: استفاده طولانیمدت از لیدوکائین بدون تجویز پزشک توصیه نمیشود.
پمادی با خاصیت ضدالتهاب قوی که در موارد التهاب شدید یا خارش شدید مقعد تجویز میشود.
ویژگیها:
نکته مهم: مصرف طولانیمدت کورتونها ممکن است باعث نازک شدن پوست شود، بنابراین باید تحت نظر پزشک باشد.
پمادهای حاوی این ترکیب، جزو بهترین گزینههای گیاهی برای بواسیر خفیف هستند. فندق افسونگر اثر قابض دارد و آلوئهورا باعث ترمیم پوست و کاهش التهاب میشود.
مزایا:
یکی از داروهای پرکاربرد اروپایی است که ترکیبی از لیدوکائین و تریبنوزید دارد. این پماد باعث کاهش درد، خارش و التهاب شده و گردش خون مویرگی را بهبود میبخشد.
مزایا:
انتخاب «بهترین پماد» برای درمان بواسیر یا شقاق بستگی به شدت بیماری، نوع علائم و وضعیت پوست و مخاط ناحیه مقعد دارد. هیچ پمادی برای همه بیماران به یک اندازه مؤثر نیست، اما تجربه پزشکان نشان میدهد برخی داروها اثرات ماندگارتر و رضایت بیماران بالاتری دارند.
در بیماری شقاق (فیشر) که علت اصلی آن پارگی و اسپاسم عضله مقعد است، پمادهایی که باعث شل شدن عضله و افزایش جریان خون میشوند، بهترین گزینهاند.
برای شقاق: پمادهای نیفدیپین و دیلتیازم بهترین گزینهها هستند.
برای بواسیر: پمادهای آنتیهموروئید، پروکتوگلونول و امجی باریج بیشترین تأثیر را دارند.
همچنین در مواردی که درمانهای دارویی و پمادهای مقعدی پاسخ مناسبی نمیدهند، روشهای نوین مانند لیزر بیماری های مقعدی توسط دکتر سعید نجاری میتوانند جایگزین مؤثری برای جراحیهای سنتی باشند. در کلینیک هیوا لیزر، دکتر سعید نجاری درمان بواسیر و شقاق با لیزر را بهصورت سرپایی و بدون درد انجام میدهند.
استفاده از پماد، وقتی مؤثر است که درست و بهموقع استفاده شود. خیلیها پماد خوب میخرند، اما بهخاطر استفاده اشتباه، نتیجه نمیگیرند یا حتی اوضاع را بدتر میکنند. این نکات میتواند کمک کند از پمادهای شقاق و بواسیر بیشترین نتیجه را بگیرید:
۱. همیشه روی پوست تمیز و خشک بزنید
قبل از مصرف هر پماد:
۲. مقدار کم، اما منظم استفاده کنید
در مصرف پماد «زیاد زدن» بهتر نیست!
۳. روش صحیح استفاده در شقاق و بواسیر کمی فرق دارد
اگر کاربر از لمس ناحیه میترسد یا مطمئن نیست، بهتر است پزشک روش استفاده را یکبار حضوری توضیح دهد.
۴. حتماً به مدت مصرف توجه کنید
بعضی پمادها (مثل کورتونیها: هیدروکورتیزون) نباید طولانیمدت استفاده شوند:
۵. خودسرانه چند پماد را با هم قاطی نکنید
بعضیها همزمان:
را روی هم میمالند! این کار ممکن است:
بهترین کار: یک پماد اصلی طبق نسخه + در صورت نیاز یک بیحسکننده موضعی کوتاهمدت (مثل لیدوکائین)، آن هم با نظر پزشک.
۶. پماد بهتنهایی کافی نیست؛ سبک زندگی را هم اصلاح کنید
پماد، کارش درمان زخم و التهاب موضعی است؛ اما اگر:
بیماری مدام برمیگردد، هر چقدر هم پماد خوب استفاده کنید.
همزمان با پماد:
۷. از دادن پماد به دیگران خودداری کنید
بهخاطر رعایت بهداشت و جلوگیری از انتقال میکروب: پماد مقعدی کاملاً شخصی است و کسی نباید از پماد شما استفاده کند و شما هم از پماد دیگران.
۸. کی باید مصرف پماد را متوقف و به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر کدام از موارد زیر را دیدید:
پماد را ادامه ندهید و حتماً پزشک را ببینید؛ ممکن است آبسه، عفونت یا مشکل جدیتری در کار باشد.
۹. برای شقاقهای خیلی دردناک، اول بیحسکننده، بعد پماد اصلی
اگر لمس ناحیه بهقدری دردناک است که نمیتوانید پماد درمانی (مثل نیفدیپین یا دیلتیازم) بزنید:
این کار را هم بهتر است با نظر پزشک انجام دهید، نه خودسرانه.
بواسیر و شقاق از شایعترین بیماریهای مقعدی هستند که اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، معمولاً نیازی به جراحی ندارند و با درمانهای موضعی قابل کنترلاند. در این میان، پمادها نقش بسیار مؤثری در کاهش التهاب، درد، سوزش و تسریع ترمیم زخم دارند.
پمادهای نیفدیپین، دیلتیازم و نیتروگلیسیرین برای شقاق از مؤثرترین گزینهها هستند؛ زیرا با شل کردن عضله و افزایش جریان خون، روند ترمیم را سریعتر میکنند. در مقابل، پمادهای آنتیهموروئید، امجی باریج، پروکتوگلونول و هیدروکورتیزون برای بواسیر بیشترین کاربرد را دارند و باعث کاهش تورم، خارش و التهاب میشوند.
با این حال، نکتهی کلیدی این است که هیچ پمادی بدون تغییر در سبک زندگی نمیتواند درمان قطعی باشد. یعنی اگر یبوست، کمتحرکی یا نشستن طولانیمدت ادامه پیدا کند، احتمال بازگشت بیماری زیاد است. بنابراین، در کنار استفاده از پماد باید رژیم پرفیبر، نوشیدن آب کافی، تحرک منظم و عادات صحیح اجابت مزاج رعایت شود.
در نهایت، اگر با وجود استفادهی منظم از پماد، همچنان درد، خونریزی یا ترشح بدبو دارید، حتماً باید پزشک متخصص وضعیت شما را بررسی کند. گاهی پشت یک علائم ساده، مشکلی مانند فیستول یا آبسه پنهان است که فقط با درمان تخصصی یا لیزر برطرف میشود.
پمادها میتوانند آغاز درمان مؤثر باشند، نه پایان آن؛ بهشرط آنکه آگاهانه، اصولی و در زمان مناسب مصرف شوند.
پاسخ ها