آیا چین بی‌سروصدا در حال پیروزی در مسابقه هوش مصنوعی است؟

چین با تمرکز بر رویکرد توسعه مدل‌های هوش مصنوعی متن‌باز پیشرفت‌های خوبی در بازار داشته است.

با وجود اینکه شرکت‌های آمریکایی پیشرفت‌های زیادی در هوش مصنوعی داشته‌اند، اما تمرکز چین روی توسعه مدل‌های هوش مصنوعی متن‌باز باعث شده این کشور نرخ نفوذ بیشتری در میان شرکت‌ها و استارتاپ‌ها داشته باشد و به برنده‌شدن در این رقابت نزدیک شود.

هر ماه، صدها میلیون کاربر برای یافتن جدیدترین ترندها و سبک‌ها به پینترست سر می‌زنند. یکی از صفحه‌ها با عنوان «مسخره‌ترین چیزها» پر از ایده‌های عجیب‌وغریب برای الهام‌گرفتن است: دمپایی‌های کراکسی که به گلدان تبدیل شده‌اند، سایه چشم به شکل چیزبرگر، یا خانه‌ای با شیرینی زنجبیلی که به‌جای شیرینی از سبزیجات ساخته شده است.

اما چیزی که بسیاری از کاربران و خریداران احتمالی نمی‌دانند این است که فناوری پشت این پیشنهادها لزوماً آمریکایی نیست. پینترست درحال آزمایش مدل‌های هوش مصنوعی چینی است تا موتور پیشنهاددهی خود را بهتر کند.

«بیل رِدی»، مدیرعامل پینترست، می‌گوید: «ما عملاً پینترست را به یک دستیار خرید مبتنی بر هوش مصنوعی تبدیل کرده‌ایم.» البته این برند می‌تواند از هرکدام از آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی آمریکایی برای پردازش‌های پشت صحنه استفاده کند.

اما از زمان عرضه مدل DeepSeek R-1 چین در ژانویه ۲۰۲۵، فناوری‌های هوش مصنوعی چینی به‌طور فزاینده‌ای وارد پینترست شده‌اند. رِدی از آنچه «لحظه DeepSeek» می‌نامد به‌عنوان یک نقطه عطف یاد می‌کند.

او می‌گوید: «آن‌ها تصمیم گرفتند مدل خود را متن‌باز کنند و همین موضوع موجی از مدل‌های متن‌باز را به راه انداخت.» از دیگر رقبای چینی می‌توان به Qwen از علی‌بابا و Kimi از شرکت Moonshot اشاره کرد. در همین حال، بایت‌دنس، مالک تیک‌تاک، هم روی فناوری‌های مشابهی کار می‌کند.

«مت مادریگال»، مدیر ارشد فناوری پینترست، می‌گوید نقطه قوت این مدل‌ها در این است که شرکت‌هایی مثل پینترست می‌توانند آن‌ها را آزادانه دانلود و شخصی‌سازی کنند؛ چیزی که درباره بیشتر مدل‌های رقبای آمریکایی مثل OpenAI، سازنده ChatGPT، صدق نمی‌کند.

مادریگال می‌گوید: «تکنیک‌های متن‌بازی که برای آموزش مدل‌های داخلی خودمان استفاده می‌کنیم، ۳۰ درصد دقیق‌تر از بهترین مدل‌های آماده بازار هستند.» او اضافه می‌کند که این پیشنهادهای بهبودیافته با هزینه‌ای بسیار کمتر به دست می‌آیند و گاهی تا ۹۰ درصد ارزان‌تر از استفاده از مدل‌های اختصاصی هستند که توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی آمریکایی ترجیح می‌دهند.

سریع و ارزان

پینترست تنها شرکت آمریکایی نیست که به فناوری هوش مصنوعی چین متکی شده است. این مدل‌ها روزبه‌روز در میان طیف گسترده‌ای از شرکت‌های فهرست Fortune 500 محبوب‌تر می‌شوند.

«برایان چسکی»، مدیرعامل Airbnb، در ماه اکتبر به بلومبرگ گفت شرکتش «به‌شدت» به Qwen علی‌بابا برای راه‌اندازی عامل هوش مصنوعی خدمات مشتریان خود متکی است. او سه دلیل ساده برای این انتخاب آورد: این مدل «خیلی خوب»، «سریع» و «ارزان» است.

شواهد بیشتر را می‌توان در Hugging Face دید؛ پلتفرمی که کاربران برای دانلود مدل‌های آماده هوش مصنوعی به آن مراجعه می‌کنند، از جمله مدل‌هایی از توسعه‌دهندگان بزرگی مثل متا و علی‌بابا.

«جف بودیه»، که در این پلتفرم روی توسعه محصولات کار می‌کند، می‌گوید عامل هزینه باعث می‌شود استارتاپ‌های جوان به‌جای مدل‌های آمریکایی، سراغ مدل‌های چینی بروند.

او می‌گوید: «اگر به مدل‌های ترند Hugging Face نگاه کنید - آن‌هایی که بیشترین دانلود و محبوبیت را دارند - معمولاً مدل‌های چینی بسیاری از جایگاه‌های ۱۰ مدل برتر را تصاحب می‌کنند.»

بودیه ادامه می‌دهد: «هفته‌هایی هست که چهار تا از پنج مدل برتر آموزشی در Hugging Face متعلق به آزمایشگاه‌های چینی هستند.» در ماه سپتامبر، Qwen توانست از Llama متعلق به متا عبور کند و به پردانلودترین خانواده مدل‌های زبانی بزرگ در پلتفرم Hugging Face تبدیل شود.

متا مدل‌های متن‌باز Llama را در سال ۲۰۲۳ منتشر کرد. تا پیش از عرضه DeepSeek و مدل‌های علی‌بابا، این مدل‌ها انتخاب اصلی توسعه‌دهندگانی بودند که روی اپلیکیشن‌های سفارشی کار می‌کردند.

اما عرضه Llama 4 در سال گذشته توسعه‌دهندگان را چندان تحت‌تأثیر قرار نداد و گفته می‌شود متا برای آموزش مجموعه‌ای جدید از مدل‌ها که قرار است بهار امسال منتشر شوند، از مدل‌های متن‌باز علی‌بابا، گوگل و OpenAI استفاده کرده است.

Airbnb نیز از چندین مدل مختلف - از جمله مدل‌های آمریکایی - استفاده می‌کند و آن‌ها را به‌صورت امن روی زیرساخت‌های داخلی خود دارد. به گفته این شرکت، داده‌ها هرگز در اختیار توسعه‌دهندگان مدل‌های هوش مصنوعی قرار نمی‌گیرد.

موفقیت چین در توسعه هوش مصنوعی

در آغاز سال ۲۰۲۵، اجماع بر این بود که با وجود سرمایه‌گذاری میلیارد دلاری شرکت‌های فناوری آمریکا، شرکت‌های چینی در آستانه پیشی‌گرفتن از رقبای غربی هستند. بودیه می‌گوید: «داستان دیگر این نیست. حالا بهترین مدل، یک مدل متن‌باز است.»

گزارشی که ماه گذشته توسط دانشگاه استنفورد منتشر شد، نشان می‌دهد مدل‌های هوش مصنوعی چینی «به رقبای جهانی خود رسیده‌اند یا حتی از آن‌ها جلو زده‌اند»؛ هم از نظر توانمندی و هم از نظر تعداد کاربران.

سِر «نیک کلگ»، معاون پیشین نخست‌وزیر بریتانیا، در گفت‌وگویی گفته بود به نظرش شرکت‌های آمریکایی بیش‌ازحد روی دنبال‌کردن شکلی از هوش مصنوعی متمرکز شده‌اند که شاید روزی از هوش انسانی فراتر برود.

نیک کلگ سال گذشته سمت خود به‌عنوان رئیس امور جهانی متا - توسعه‌دهنده Llama - را ترک کرد. «مارک زاکربرگ»، مدیرعامل متا، میلیاردها دلار برای دستیابی به چیزی که آن را «ابرهوش» می‌نامد کنار گذاشته است.

برخی کارشناسان حالا این جاه‌طلبی‌ها را مبهم و نامشخص می‌دانند؛ موضوعی که می‌تواند به چین فرصت دهد تا بر فضای هوش مصنوعی متن‌باز مسلط شود.

نیک کلگ می‌گوید: «طعنه ماجرا اینجاست.» به باور او در نبرد میان «بزرگ‌ترین حکومت خودکامه جهان» و «بزرگ‌ترین دموکراسی جهان» - یعنی چین و آمریکا - چین «بیش از آمریکا درحال دموکراتیزه‌کردن فناوری‌ای است که بر سرش رقابت می‌کنند».

گزارش استنفورد همچنین می‌گوید بخشی از موفقیت چین در توسعه مدل‌های متن‌باز را می‌توان با حمایت دولت توضیح داد.

در سوی دیگر جهان، شرکت‌های آمریکایی مانند OpenAI تحت فشار شدیدی قرار دارند تا درآمد خود را افزایش دهند و به سوددهی برسند، و حالا برای رسیدن به این هدف به سمت تبلیغات رفته‌اند.

این شرکت تابستان گذشته دو مدل متن‌باز منتشر کرد که اولین نمونه‌ها پس از چند سال بودند. اما بخش عمده منابع خود را صرف مدل‌های اختصاصی کرد تا بتواند از آن‌ها درآمدزایی کند.

«سم آلتمن»، مدیرعامل OpenAI، در ماه اکتبر گفته بود که این شرکت به‌شدت روی تأمین توان محاسباتی بیشتر و قراردادهای زیرساختی با شرکا سرمایه‌گذاری کرده است.

او گفته بود: «درآمد خیلی سریع رشد خواهد کرد، اما باید انتظار داشته باشید که ما سرمایه‌گذاری عظیمی روی آموزش و مدل‌های بعدی انجام دهیم.»