رشته تأسیسات

رشته تأسیسات (Building Services Engineering) که از آن به عنوان «شریان‌های حیاتی» یک ساختمان یاد می‌شود، یکی از استراتژیک‌ترین گرایش‌های مهندسی است. این رشته ترکیبی از مباحث مکانیک، برق و معماری است که وظیفه فراهم کردن شرایط آسایش، بهداشت و ایمنی را برای ساکنان بر عهده دارد.

در ادامه، این رشته را در چهار بخش اصلی تأسیسات مکانیکی، تأسیسات الکتریکی، بازار کار و آینده تکنولوژیک بررسی می‌کنیم.

رشته تاسیسات چه شغل هایی دارد

۱. تأسیسات مکانیکی: قلب تپنده ساختمان

تأسیسات مکانیکی گسترده‌ترین بخش این رشته است که به مدیریت سیالات و انتقال حرارت می‌پردازد. این بخش خود به زیرشاخه‌های زیر تقسیم می‌شود:

• سیستم‌های سرمایش و گرمایش (HVAC): طراحی سیستم‌هایی نظیر چیلر، فن‌کویل، پکیج، گرمایش از کف و تهویه مطبوع مرکزی. هدف این بخش تنظیم دما، رطوبت و کیفیت هوای داخل ساختمان است.

• تأسیسات بهداشتی (آب و فاضلاب): طراحی شبکه لوله‌کشی آب شرب، سیستم‌های دفع فاضلاب، آب باران و تصفیه آب.

• سیستم‌های آتش‌نشانی: طراحی شبکه‌های اطفای حریق (اسپرینکلر) و جعبه‌های آتش‌نشانی (FHC) که با حفظ ایمنی جان ساکنان در ارتباط مستقیم است.

• گازرسانی: طراحی شبکه لوله‌کشی گاز برای مصارف خانگی و صنعتی مطابق با مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان.

۲. تأسیسات الکتریکی: شبکه عصبی ساختمان

این بخش شامل تمامی سیستم‌هایی است که با جریان برق (فشار قوی و ضعیف) سر و کار دارند:

• روشنایی و نورپردازی: طراحی محاسبات روشنایی داخلی و نمای ساختمان.

• تأسیسات جریان ضعیف: شامل سیستم‌های اعلام حریق، دوربین‌های مداربسته (CCTV)، دزدگیر، شبکه تلفن و اینترنت.

• توزیع انرژی: طراحی تابلوهای برق، سیستم ارتینگ (اتصال به زمین) و صاعقه‌گیر.

۳. بازار کار و فرصت‌های شغلی

رشته تأسیسات یکی از معدود رشته‌هایی است که در هر سه مرحله پروژه حضور فعال دارد:

1. طراحی: کار در دفاتر فنی و مهندسی برای تهیه نقشه‌های اجرایی و محاسبات بار حرارتی و برودتی (با نرم‌افزارهایی مثل Carrier یا Revit MEP).

2. اجرا و پیمانکاری: حضور در کارگاه‌های ساختمانی به عنوان مهندس مجری یا ناظر تاسیسات جهت مدیریت اکیپ‌های اجرایی.

3. بهره‌برداری و نگهداری (PM): مدیریت نگهداری ساختمان‌های بزرگ، هتل‌ها و بیمارستان‌ها که نیاز به بازرسی مداوم موتورخانه‌ها و سیستم‌های کنترلی دارند.

۴. چالش‌ها و رویکردهای نوین (BMS و انرژی)

امروزه رشته تأسیسات به سمت هوشمندسازی و بهینه‌سازی انرژی حرکت کرده است:

• ساختمان هوشمند (BMS): یکپارچه‌سازی کنترل نور، دما و امنیت ساختمان از طریق نرم‌افزارهای مرکزی که منجر به کاهش چشمگیر مصرف انرژی می‌شود.

• انرژی‌های تجدیدپذیر: استفاده از پنل‌های خورشیدی و پمپ‌های حرارتی زمین‌گرمایی در طراحی‌های نوین.

• مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM): استفاده از مدل‌های سه‌بعدی برای جلوگیری از تداخل لوله‌ها و داکت‌ها با ساختار سازه پیش از شروع عملیات ساخت.

جمع‌بندی

رشته تأسیسات برای افرادی که به ترکیبی از مباحث تئوریک (فیزیک و ریاضیات) و کارهای عملی و اجرایی علاقه دارند، انتخابی ایده‌آل است. با توجه به الزامات سخت‌گیرانه مبحث ۱۹ و نیاز به کاهش مصرف سوخت، تقاضا برای مهندسان تأسیسات متخصص در حوزه بهینه‌سازی انرژی روز به روز در حال افزایش است.