رژه باشکوه در آسمان شب؛ هم‌راستایی شش سیاره را در اسفندماه رصد کنید

در ۲۸ فوریه (۹ اسفندماه) شش سیاره منظومه شمسی در آسمان هم‌راستا می‌شوند. در این مطلب راهنمای رصد آنها را می‌خوانید.

آسمان شب دوباره میزبان یک رویداد باشکوه است. اگر رژه هفت سیاره در سال ۲۰۲۵ را به خاطر دارید، خودتان را برای یک نمایش نجومی دیگر آماده کنید. در اواخر فوریه ۲۰۲۶ (اوایل اسفند ۱۴۰۴) شش سیاره منظومه شمسی در یک هم‌راستایی نادر قرار می‌گیرند. اگرچه مریخ این‌بار غایب است، اما عطارد، زهره، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون همگی در آسمان حضور دارند تا علاقه‌مندان به نجوم را شگفت‌زده کنند.

به گزارش BBC، تاریخ اوج این رویداد ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) است و شامل سیارات عطارد، زهره، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون می‌شود. درحالی‌که هیجان زیادی برای این تاریخ وجود دارد، نیازی نیست دقیقاً تا این تاریخ صبر کنید؛ این سیارات از اواسط فوریه (اوایل اسفند) در آسمان قابل‌رصد هستند.

قبل از آنکه به ادامه مطلب بپردازیم، باید یک نکته ایمنی مهم را بگوییم: چون رصد این هم‌راستایی نیازمند نگاه‌کردن به افق غربی بلافاصله پس از غروب است، باید اطمینان حاصل کنید که خورشید کاملاً غروب کرده است؛ زیرا نگاه مستقیم به خورشید (به‌ویژه با ابزار رصدی) می‌تواند آسیب جدی و دائمی به چشم وارد کند.

رصد عطارد و زهره

عطارد و زهره هر دو سیارات داخلی هستند، یعنی مدارشان بین زمین و خورشید است. در فوریه ۲۰۲۶ این دو سیاره در آسمان شامگاهی حضور دارند.

• عطارد: در تاریخ ۲۸ فوریه نسبت به روزهای قبل‌تر مدت بیشتری در آسمان می‌ماند، اما نور آن به شدت کم می‌شود و دیدنش دشوار است.
• زهره: وضعیت بسیار بهتری دارد. درخشان‌تر است و در ارتفاع بالاتری قرار می‌گیرد. زهره بهترین راهنما برای پیداکردن همسایه کم‌نورترش یعنی عطارد است.

رصد مشتری و زحل

اگر در این شب‌ها فقط بتوانید یک سیاره را ببینید، آن قطعاً مشتری است. این غول گازی در هنگام غروب ۹ اسفندماه در ارتفاع بالایی در آسمان شرقی و نزدیک به ستاره‌های کاستور و پولوکس در صورت فلکی جوزا می‌درخشد. اما داستان برای زحل متفاوت است. ارباب حلقه‌ها در اویل اسفند بسیار به خورشید نزدیک می‌شود و در گرگ‌ومیش عصرگاهی، درست بالای سر زهره و عطارد در افق غربی قرار می‌گیرد. برای دیدن آن به افقی کاملاً باز و بدون مانع نیاز دارید.

رصد اورانوس و نپتون

این دو غول یخی با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند و برای رصد آنها به دوربین دوچشمی یا تلسکوپ نیاز دارید.

• اورانوس: مانند مشتری در ارتفاع بالایی قرار دارد و در صورت فلکی ثور، پایین‌تر از خوشه پروین جا خوش کرده است. با یک دوربین دوچشمی می‌توانید آن را شکار کنید.
• نپتون: سخت‌ترین بخش این رژه است. این سیاره دوردست در ۹ اسفند بسیار به افق غربی و خورشید نزدیک است. رصد آن نیازمند تلسکوپ و رعایت دقیق نکات ایمنی (اطمینان از غروب کامل خورشید) است و فقط به منجمان باتجربه توصیه می‌شود.

اما چرا سیاره‌ها در یک راستا دیده می‌شوند؟

وقتی به آسمان نگاه می‌کنیم، مسیر حرکت سیاره‌ها همیشه به یک نوار مشخص محدود است. دلیل این پدیده به چگونگی شکل‌گیری منظومه شمسی برمی‌گردد؛ سیاره‌ها از دل یک دیسک چرخان از گاز و غبار در اطراف خورشید متولد شدند. به همین دلیل، مدار بیشتر آنها تقریباً روی یک صفحه قرار دارد.

از دید ناظر زمینی، این صفحه به صورت یک خط منحنی فرضی در آسمان دیده می‌شود که «دایره‌البروج» (Ecliptic) نام دارد. سیاره‌ها هنگام حرکت به دور خورشید، همیشه نزدیک به این مسیر ظاهر می‌شوند. هم‌راستایی زمانی رخ می‌دهد که چند سیاره به‌طور هم‌زمان در بخش نسبتاً کوچکی از این مسیر مشترک قرار بگیرند.